“2021-ci ilədək vaksin gözləməyin” - ÜST-dən bədbin PROQNOZ
Erməni politoloqdan Paşinyana XƏBƏRDARLIQ: - “Tarixi şok demək olar ki, qaçılmazdır”
Bəynəlxalq təşkilatlardan və konqresdən Azərbaycana - DƏSTƏK
Atam Bakıda “Ağdam bağı” salıb… - Ağdam köçkünü Teyyub Hüseynov
Erməni politoloqdan Paşinyana XƏBƏRDARLIQ: - “Tarixi şok demək olar ki, qaçılmazdır”
23.07.2020 12:37
Bölmə:Xəbər 232 dəfə oxunub

Ermənistann “Alternativ Layihələr Qrupu”nun üzvü Vahe Hovhannisyan Ermənistan-Azərbaycan sərhədindəki son gərginliyə və bundan nəticə çıxarmağın zəruriliyinə toxunub.

O qeyd edib ki, Ermənistan bəlkə də çox təhlükəli bir perspektivi gözdən qaçırır.



“Bu narahatlıq əlavə bir dövlət siyasəti olaraq Ermənistanda nəzərə alınmazsa, çoxşaxəli araşdırmalar aparılmazsa, o halda tarixi şok demək olar ki, qaçılmazdır.

Müharibə risklərini və sülh ehtimalını Azərbaycanın daxili vəziyyətinə əsaslanaraq hesablamağa başlamışıq. Bu nə qədər vacib olsa da, bir o qədər qüsurlu bir əsasdır. Perspektiv nəzarət paketi (uğur və ya səhv) həmişə əlimizdə olmalıdır.


Orduda çıxarılacaq nəticələr

Silsilə araşdırmalar dövlətin ümumi təhlükəsizliyinin artırılmasına yönəlmiş dövlət həyatının mülki sahələrinə aiddir. Bu araşdırmalar aparılmasa, nəticələr çıxarılmazsa bütün yük ordunun üzərinə düşəcəkdir, bu isə öz növbəsində ən yaxşı ordular üçün belə daşınmaz bir yükdür.



Hakimiyyətdə çıxarılacaq nəticələr


2018-in “Live” gündəliyi dəyişməlidir. Bu arzu deyil, cəmiyyətin böyük bir hissəsinin istəyi də deyil. Bu, Türkiyənin müdaxiləsinin əsl təhlükəsinin yaratdığı tələbdir. Bizə vaxt fürsəti verilir. Bunun nə qədər, aylar və ya illər olduğunu bilmirəm, heç kim bilmir, amma gündəliyin dəyişdirilməsi vaxt itirmədən görünən, aydın şəkildə edilməli olan amildir. Tavuşdan əvvəlki mərhələnin gündəliyi, atmosferi və idarəetmə tərzi davam edərsə, böyük bir fəlakətə gedəcəyik. Yalnız bir şəxsin subyektiv məqsədlərinin, fikirlərinin və bunlara xidmət edən sistemin məntiqi ilə bir nəfərlik idarəetmə modeli davam edə bilməz.


Qeyri-hökumət sistemində çıxarılan nəticələr

Eyni tələblə, gündəm və iş tərzi burada da dəyişdirilməlidir. Süni memorandumlar, süni icad edilmiş liderlər, süni əsassız ambisiyalar mərhələsi başa çatdı. Şəxsi şansınızın hər şeyin əsasını təşkil etməsi xəyanətdir. Eyni zamanda, yeni reallıq yeni şərtlərə - yeni iş tərzinə cavab verən liderlər gətirəcəkdir. Vaxt qısa ola bilər, buna görə vəziyyətin kəskin bir məcburiyyəti səbəbindən deyil, şüurlu qərar qəbul edilməsinə ehtiyac duyulur. Süni liderlər, süni ittifaqlar mərhələsi keçdi.

Siyasi fikir nəhayət siyasət sahəsinə daxil olmalıdır. Siyasət bağlanmır, reportajlar vermək, sosial şəbəkələrdə vətənpərvərlik müraciətləri yazmaqla bağlı deyil. Siyasi sahə kütləvi vətənpərvərlik istismarı ilə məşğuldur. Əsrlər boyu baş verənlərdən nəticə çıxarmamışıq. İdeyanın uğursuzluğundan sonra hakim siyasi qüvvə, hökumət, dövlət sistemi kütləvi istehlak vətənpərvərliyi mövzusunda spekulyasiya etməklə məşğuldur. Nəticədə, cəmiyyətin reallığı düzgün qəbul etmədiyi bir vəziyyətə gəlirik, bütün yük orduya, zabitlərin üzərinə düşür.


Erməni dünyasında çıxarılacaq nəticələr

Son günlər dünyadakı Azərbaycan nümayişləri, ərik müharibəsi Bakının Ermənistana qarşı müharibədə yeni bir cəbhə - Azərbaycan diasporu cəbhəsini açdığını sübut edir. Burada kortəbii bir şey yoxdur. Bu uzun bir hazırlıq, açıq təşkilati mexanizmləri olan, təhlükələri, cəld nəticə çıxarmağı və bizdən iş tələb edən bir kampaniyadır. Azərbaycan diasporada bizə qarşı müharibə elan edib. Milliyyətçiliyi böyük dozada vurub, təşkilati qurumlar yaradıb və hücuma keçib. İlk baxışdan absurd görünür, çünki imkanlarımız, diasporamızın adət-ənənələri, çəkisi daha çoxdur. Lakin problem elə buradadır, çünki Diaspora son illərdə məhz bu sahədəki uğursuzluqlarımızı da Azərbaycanın qeydə aldığı bir sahədir. Buna görə də öz hesablaması ilə zəif anımızda həmin yerdən vurdu. Səhvlərdən tez bir zamanda nəticə çıxarmağa və düzəltməyə borcluyuq.



  • Diaspor Nazirliyini və ya digər buna oxşar qurumu bərpa etmək,

    b. Son iki ildə diqqətsiz addımlar və ehtiyatsız davranışlar səbəbiylə diasporun hansı nüfuzlu şəxslərinin hökumət tərəfindən təhqir etdiyini və incitdiyini anlamaq lazımdır (bunların siyahısı çox uzundur). Vəziyyəti dövlət adından düzəltmək, problemi dövlət adından izah etmək, birlikdə işləməyi xahiş etmək.

    c. Daşnaksütuna qarşı küçə etirazları əvəzinə, dövlətin adından Daşnaksütuna müraciət edərək dünyadakı Azərbaycan təcavüzünü zərərsizləşdirmək üçün bütün qaynaqlarından istifadə etmək. Bunu ictimaiyyət üçün görünən çəkildə aşkar etmək,

    d. Diasporun nüfuzlu dairələri ilə birlikdə Azərbaycana qarşı mübarizənin təşkilati struktur və mexanizmlərini formalaşdırmaq,

    e. Planlaşdırılan Azərbaycan-Türkiyə beynəlxalq küçə müharibəsində müttəfiqlərimizə ehtiyac duyuruq ki, bunlardan təbii ki, ən böyüyü kürd icması ola bilər. Kürdlərin Türkiyə ilə problemi var, Türkiyə isə bu gün bizi təhdid edir. Ortaq bir düşmən ideyasını işə salmaq lazımdır. Kürd-erməni diasporunun Türkiyə-Azərbaycan planlarına qarşı birgə fəaliyyəti problemi bütün əlaqələrdən istifadə edərək çox tez həll olunmalıdır. Avropanın paytaxtlarında və küçələrində türklər ciddi əks tədbirlərə rast gəlməlidir,

    f. Erməni Apostol Kilsəsi ilə dövlət arasındakı münasibətlərin kəskin şəkildə ictimai qaydada yaxşılaşdırılması. Diasporun birləşməsinin ən vacib keçidlərindən biri də kilsədir. Bu, yalnız klassik diasporaya deyil, son onilliklərdə yüz minlərlə Ermənistanı tərk etmiş soydaşlarımıza da aiddir. Toplantıların təşkilində çox sayda icma quruluşu, əlaqəsi və təcrübəsi olduğu üçün, kilsə erməni birliyi, o cümlədən texniki həllər baxımından böyük fayda verə bilər. Kilsə ilə olan bütün fikir ayrılıqlarını dəf etmək və birlikdə işləmək lazımdır.

    ə. Erməni təsir mərkəzlərimiz olan böyük qərb şəhərlərində bütün sivil üsullarla ermənipərəst əhval-ruhiyyə yaratmaq lazımdır. Xüsusilə köhnə erməni diasporunun nümayəndələri bu məsələdə yaxşı rol oynaya bilər. Erməni intellektual və mədəni potensialını, erməniləri sülh mədəniyyətini, Avropa və ümumbəşəri humanist dəyərləri daşıyan bir xalq olaraq göstərmək lazımdır.



Zəhərli anti-ruslaşma ilə bağlı çıxarılacaq nəticələr

Geniş ictimaiyyət yeni vəziyyətin - üçüncü tərəfin planlarının ciddiliyini dərk etdiklərinə əmin deyiləm. Ancaq Paşinyanın son çıxışlarından aydın görünür ki, vəziyyətin riskli olduğunu sanki ciddi qəbul edir.

Bu, Ermənistanda zəhərli anti-Rusiya hissinin sürünən atmosferini dayandırmağa kömək etməlidir. İndiki məqamın ciddiliyi bizi ehtimalsız danışmağa məcbur edir. Anti-rusçuluq Türkiyənin Ermənistanda olan marağına xidmət edir. Bunun qəsdən, yoxsa kommersiya və ya digər təsir altında olmasına qoy xüsusi xidmət orqanları cavab versin. Belə şeylər, bir qayda olaraq, sintezləşdirilmiş qaydada edilir. Türkiyə Prezidenti, Müdafiə Naziri bizi açıq şəkildə təhdid edir, bəzi beynəlxalq media mənbələri, Türkiyənin Suriyadakı yaraqlıları bizə qarşı döyüşməyə topladığını yazır. Təbliğat hiyləsi olsa da, Türkiyə rəhbərliyi öz çıxışlarında olduqca açıq və səmimidir. Bu şəraitdə Ermənistandakı anti-Rusiya cəbhəsinin fəaliyyəti daxili təxribata bərabərdir.



Son illərdə əhəmiyyətli dərəcəədə artan hibrid anti-Rusçuluq dayandırılmalıdır.

A. Hökumət özünü anti-Rusiya bayrağı daşıyıcılarından təmizləməli, aralarında nəzərəçarpan bir məsafə qoymalıdır. Bunu elə şəkildə etməlidir ki, həm Ermənistanda, həm də Rusiyada nəzərə çarpsın. Siyasi qüvvələr, ayrı millət vəkilləri, fondlar, şəxslər, kütləvi informasiya vasitələri olmasından asılı olmayaraq bu işlər açıq şəkildə aparılmalıdır,

B. Hökumət anti-Rus mərkəzlərini daxili siyasi məqsədləri üçün istifadə etməyi dayandırmalıdır. Dövlət bundan əziyyət çəkir, türk planları bundan bəhrələnir.

C. Ermənistan hakimiyyəti Ermənistan-Rusiya münasibətlərində nəzərəçarpacaq dərəcədə yenidən başlamalı, etimada əsaslanaraq, bütün səviyyələrdə yaxın iş münasibətləri qurmağa çalışmalıdır. Bu ölkənin xüsusiyyətlərini, buraxılmış səhvləri nəzərə alaraq asan məsələ deyil. Ermənistanda bu münasibətlərin texnologiyasını və məzmununu bilən insanlar var, amma hökumətdən çox uzaqdırlar, hökumət onlarla 2 il əməkdaşlıq etməməyi, cinayət işlərinin açılmasını üstün tutdu.

D. Ermənistan hakimiyyəti Ermənistan-Rusiya münasibətlərində nəzərəçarpacaq dərəcədə yenidən başlamalı, etimada əsaslanaraq, bütün səviyyələrdə yaxın iş münasibətləri qurmağa çalışmalıdır. Bu ölkənin xüsusiyyətlərini, buraxılmış səhvləri nəzərə alsaq, bu, asan məsələ deyil. Ermənistanda bu münasibətlərin normallaşdırılması texnologiyasını və məzmununu bilən insanlar var, amma hakimiyyətdən çox uzaqdırlar, hökumət bu insanlarla 2 il ərzində əməkdaşlıq etməyi, məsləhətləşməyi yox, cinayət işlərinin açılmasını üstün tutdu.

E. Rusiyada ermənipərəst, erməniyönlü əhval-ruhiyyənin formalaşdırlaması, indi başa düşülən səbəblərə görə tamamilə əksinədir. Ermənistan-Rusiya münasibətlərinin ictimai şəkildə yenidən başlaması ilə paralel olaraq, dövlət Rusiyanın erməni elitası ilə mədəni, elmi, biznes, məlumat və sairə sahədə böyük bir iş görməlidir. Yalnız xoş arzularla heç bir şey alınmaz. Xüsusi məqsədlər, insanlar, iş, incikliyin dəf ediməsi, işlək mexanizmlər lazımdır. Nəticə əldə etməyin yeganə yolu budur. Dövlət problemləri ortaya qoymalı, resursları səfərbər etməli, insanlar və dairələrlə işləməklə həll etməlidir.

Ə. Qeyri-hökumət dairələri xalqa daha açıq və obyektiv danışmalıdırlar. Cəmiyyətin bu cür təmkinli və savadlı mesajlara ehtiyacı var. “Qələbənin atəşfəşanlığı” ilə dövləti gələcək risklərdən sığortalamaq mümkün deyil.

Ermənistan-Rusiya münasibətlərini milli müstəqilliyimizə qarşı qoymağa, bunları qarşılıqlı inkar edən müstəsna gerçəklik kimi təqdim etməyə son verməliyik. İllərdir Aİ ilə münasibətlərdə daha da yaxınlaşa bilmişik, bir çox inteqrasiya proseslərində iştirak etdik, illərlə, hətta təhlükəsizlik sahəsində də ABŞ ilə bir çox vacib layihələr həyata keçirildi və eyni zamanda Rusiya ilə ən vacib strateji əlaqələr qorunub saxlanıldı. Bu məsələdə Ermənistanın seçim yolu yoxdur. Yolumuz həssas “bütün qüvvələr arasında savadlı bir tarazlıq” yoludur. Bir dəfə izləməyi bacardığımız çətin, lakin mümkün bir yol. O zərif tarazlığı daha düzgün şəkildə təşkil edə bilən, eyni zamanda milli müstəqillik və dəyər sistemlərini möhkəm saxlaya bilsə, Ermənistanın təhlükəsizliyini təmin etdiyini söyləyə bilər. Bu potensial tarazlığın pozulmasının hər hansı bir epizodu bizi şiddətli, barışmaz regional qarşıdurma mərhələsinə sürükləmək potensialına malikdir.



İnsan resursları baxımından çıxarılacaq nəticələr

Biz imtina etdik, hökumət olduq, yatırılan pula görə, nüfuzlu olduq. Amma məlum olur ki, bir çox insanlar necə iş görəcəyini bilmirlər. İş çətindir, bunu etmək asan deyil. Bunun üçün bilik və təcrübə lazımdır. Ermənistanda ixtisaslı kadrlar çox deyil. Bunun əvəzinə bir çox problem var. 12 iyuldan etibarən isə Ərdoğan və Əliyev qarşımızda tamamilə fərqli bir vəzifə qoydular. Bu, dövlətin var olub-olmaması məsələsidir. Buna görə dövlət nəticə çıxarmalıdır. Dövlət bir çox insanla münasibətlərinə yenidən baxmalıdır. Hökumət ağıllı sakit insanlardan qorxmağa son verməlidir.

Bu gün hər hansı bir potensial reytinqə sahib bir xadim hökumət tərəfindən rəqib hesab olunur. Hökumət xaricində daha çox intellektual və təşkilatçı bir qaynaq var. İndi qısqanclıq vaxtı deyil. İndi tamamilə fərqli bir mərhələdir, həyati təhlükəsizlik problemlərinin həlli mərhələsidir. Ermənistanda bu gün dövlətə əvəzolunmaz fayda verə biləcək onlarla insan var, amma Paşinyan onlarla işləməyin bir yolunu bilir, bu yol onlara qarşı cinayət işlərinin açımasından keçir.

Bu insanlara dövlət adından müraciət edilməli, müxtəlif məsələlərin həllinə dəstək verilməsi xahiş olunmalıdır, əksəriyyəti mütləq cavab verəcək, daxili gərginliyi aradan qaldıraraq dövlət üçün əlindən gələni edəcəkdir.

İki ildir dövlət hakimiyyətə gələnlər üçün sınaqdan keçirmə üzrə oyuncağa çevrilib. Yeni komandanın idarəetmə keyfiyyətləri ilə bağlı bütün xəbərdarlıqlar, bütün həyəcan siqnalları qulaqardına vuruldu. Təəccüblüdür ki, Paşinyan bunu hökuməti üçün bir risk kimi də qəbul etmədi. İndi Türkiyə ordusunun Ermənistana hücumu real təhlükə kimi gündəmə gəldikdə, Paşinyan, öz komandasının böyük bir hissəsindən fərqli olaraq bunu başa düşür, hökumətin nəhəng problemləri həll etmək üçün lazımi keyfiyyətli kadr potensialının olmadığını bir həqiqət olaraq bildiririk. Bu daxili siyasi məsələ deyil, bu hökumət-müxalifət məsələsi deyil. Bu, yeni bir qeyri-adi çətin vəziyyət qarşısında insan resurslarını səfərbər etmək məsələsidir. Münasibətləri yenidən qiymətləndirmək, yenidən başlamaq məsələsidir. Təsəvvürlü desək, bu, Paşinyanın şərti “Hraç”dan Noam Çomski yaradılması üzrə perspektivsiz cəhdlərini dayandırması lazım olduğu mərhələdir”.

 

 

Ordu.az